Przejdź do treści
Zwiedzamy Ateny
Jedzenie i kultura

Souvlaki i gyros w Atenach: co to jest i gdzie zjeść

Redakcja Zwiedzamy Ateny6 min czytania
Souvlaki i gyros w Atenach
Fot. Kolforn (Kolforn) I'd appreciate if you, CC BY-SA 4.0

Souvlaki to grecka potrawa z kawałków mięsa grillowanych na szpikulcu, czyli greckie szaszłyki souvlaki, jedzone zwykle prosto ze szpikulca albo w zwiniętej picie. W Atenach to samo danie nazywa się kalamaki, a gyros to inna potrawa, pieczona na pionowym rożnie. Poniżej wyjaśniam różnice, historię dania i miejsca, w których je zjesz.

Czym jest souvlaki?

Souvlaki to grecka potrawa z małych kawałków mięsa, czasem z dodatkiem warzyw, grillowanych na szpikulcu. Je się je zwykle prosto ze szpikulca, dopóki są gorące. Można je też podać w zwiniętej picie, z cytryną, sosami, pomidorem, cebulą i smażonymi ziemniakami. W Grecji i na Cyprze najczęściej używa się wieprzowiny. Mięso w kuchni greckiej to także drób, jagnięcina i koza, a wołowina jest rzadsza, bo klimat i teren sprzyjały hodowli kóz i owiec. Danie jest szybkim jedzeniem, a nie daniem na długi obiad. Jeśli planujesz wyjazd, zajrzyj też do tekstu o atrakcjach Aten, bo jedzenie dobrze łączy się ze zwiedzaniem centrum.

Souvlaki, gyros czy kalamaki, czym się różnią?

Te trzy słowa często mylą turystów, bo w Atenach znaczą co innego niż w reszcie Grecji. Poniżej najważniejsze różnice.

Szaszłyki mięsne na drewnianych patykach podane z frytkami i surówką na białym talerzu
Tradycyjne souvlaki podane z frytkami Fot. pastitio, CC BY 2.0
Nazwa Co to jest Jak używa się jej w Atenach
Souvlaki Grillowane mięso na szpikulcu Potocznie także każda pita z mięsem
Kalamaki Mięso na szpikulcu To właściwe souvlaki
Gyros Mięso pieczone na pionowym rożnie, cienko krojone Słowo souvlaki bywa używane ogólnie także dla gyrosa

Nazwa souvlaki pochodzi od greckiego słowa oznaczającego szpikulec. W północnej Grecji używa się jej powszechnie. W Atenach i na południu kraju częściej mówi się kalamaki, co znaczy mniej więcej „mała trzcina”. Dlatego w menu warto szukać obu nazw.

Skąd wzięło się souvlaki?

Gotowanie mięsa na rożnach i szpikulcach sięga epoki brązu. Na Santorini znaleziono kamienne podpórki do grillowania, używane przed wybuchem Thery w XVII wieku p.n.e. Mają pary wgłębień na szpikulce i rząd otworów w dnie, którymi doprowadzano powietrze do węgli. W Glie, Mykenach i Pylos odkryto prostokątne ceramiczne tace, które stały pod szpikulcami z mięsem. Homer w Iliadzie wspomina mięso pieczone na rożnie, a Arystofanes pisał o małych szpikulcach do pieczenia ptaków.

W Bizancjum w Konstantynopolu sprzedawano mięso pieczone na rożnie, podobne do dzisiejszego souvlaki. Francuski podróżnik Gustave Flaubert w 1850 roku widział Greków grillujących mięso na bambusowym patyku w Beocji. Dopiero po II wojnie światowej danie zaczęło być w Grecji powszechne. W latach 60. XX wieku szpikulce sprzedawano jako szybkie jedzenie, a sprzedawcy przyjechali z Beocji. Kuchnia grecka, z której wywodzi się to danie, łączy tradycje starożytne, bizantyjskie oraz wpływy ottomańskie i bliskowschodnie.

Gyros: skąd nazwa i jak powstał?

Gyros to inne danie niż souvlaki. Mięso układa się w stos w kształcie odwróconego stożka i nakłada na pionowy rożen. Obraca się on powoli przy źródle ciepła, a cienkie płatki z zewnątrz kroi się w miarę pieczenia. W Grecji i na Cyprze tradycyjnie robi się go z wieprzowiny, czasem z kurczaka. Przy ręcznym przygotowaniu mięso kroi się w cienkie, okrągłe plastry, przekłada tłuszczem i przyprawia kminkiem, oregano, tymiankiem i rozmarynem.

Nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego obrót. Jest kalką tureckiego döner. Sposób pieczenia opracowano w Bursie w Imperium Osmańskim w XIX wieku. Po wymianie ludności między Grecją a Turcją, w latach 1922 do 1923, Grecy z Azji Mniejszej przywieźli ten wariant do Grecji. Gyros podaje się w lekko grillowanej picie z pomidorem, cebulą, smażonymi ziemniakami i tzatziki. W Salonikach samo mięso z rożna to gyros, a kanapka z nim nazywa się sandwich.

Gyros był już popularnym szybkim jedzeniem w Atenach, a także w Chicago i Nowym Jorku, około 1970 roku.

Jakie są warianty souvlaki?

Danie ma kilka form, które różnią się dodatkami i sposobem podania.

  • Souvlaki merida: pełny talerz z mięsem, frytkami, warzywami, sosem i pociętą pitą.
  • Souvlaki pita: mięso w grillowanej picie z pomidorem, cebulą, tzatziki i frytkami z boku.
  • Wersja z kurczakiem: w niektórych regionach tzatziki i cebulę zastępuje się żółtym sosem musztardowym i sałatą.
  • Korfu: do souvlaki dodaje się czerwony sos pomidorowy, nazywany po prostu „czerwonym sosem”.
  • Cypr: używa się dużej pity z kieszonką. Mięso, tradycyjnie jagnięce lub wieprzowe, jest tu krojone w nieco większe kawałki. Do tego sałatka z pomidora, ogórka i białej kapusty.

W północnej Grecji do gyrosa czasem podaje się ketchup albo musztardę zamiast tzatziki. Wiele zależy więc od tego, gdzie jesz. Sama nazwa też zmienia znaczenie zależnie od regionu.

Gdzie w Atenach zjeść souvlaki?

Najwięcej miejsc z jedzeniem na ulicy znajdziesz w centralnej części miasta, bo tam są też najważniejsze zabytki i muzea. W okolicach Monastiraki jest wiele małych barów souvlaki z pitą i szpikulcami, a to dobra baza na spacer po centrum.

Dzielnice Pláka i Thissio warto odwiedzić po drodze. Zostały odnowione przy okazji igrzysk olimpijskich w 2004 roku. Greckie tawerny i estiatoria są w kraju bardzo rozpowszechnione. Podają domowe jedzenie w przystępnych cenach, zarówno mieszkańcom, jak i turystom. Pszenny chleb jest w Grecji wszechobecny, a w połączeniu z oliwą i cytryną tworzy podstawę wielu dań. Więcej o tym, gdzie zjeść, znajdziesz w tekście o jedzeniu w Atenach.

Ile kosztuje souvlaki w Atenach?

Cena zależy od tego, czy zjesz pitę do ręki, czy pełny talerz. Pita jest najtańszą formą dania i zwykle ją kupuje się na szybko. Talerz merida to więcej jedzenia, bo zawiera frytki, warzywa, sos i pitę pociętą na ćwiartki.

  • Pita z souvlaki: aktualną cenę pity z souvlaki w centrum Aten najlepiej sprawdzić w menu wybranego lokalu lub na jego oficjalnej stronie.
  • Talerz souvlaki merida: cenę podaje karta dań w wybranym lokalu, a jeśli karty nie ma pod ręką, najlepiej zapytać w kasie lub u obsługi.

Ceny zmieniają się często, więc przed wyjściem sprawdź je na miejscu, w menu lokalu. Porównuj zawsze tę samą formę dania, bo pita i talerz to różne porcje.

Co jest na talerzu i jak jeść souvlaki?

Souvlaki je się zwykle ręką, prosto ze szpikulca, dopóki jest gorące. W pitce najczęściej znajdziesz pomidor i cebulę, a obok smażone ziemniaki. Często dodaje się też cytrynę i sosy.

Dodatki, które zobaczysz w menu:

  • cytryna, która podkreśla smak mięsa,
  • tzatziki, czyli sos z jogurtu,
  • pomidor i cebula pokrojone w plastry,
  • smażone ziemniaki jako dodatek lub wewnątrz pity,
  • ostre marynowane papryczki, popularne na Cyprze.

Jogurt i oliwki należą w kuchni greckiej do częstych składników, więc w wielu lokalach zobaczysz je w różnych formach. Jeśli wolisz smak bez tzatziki, poproś o pitę bez sosu. Więcej o historii miasta i jego zabytkach znajdziesz w tekście o ciekawostkach o Atenach.

Od czego zacząć planowanie?

Najpierw zdecyduj, czego szukasz: pity do ręki, pełnego talerza czy gyrosa z rożna. Od tego zależy, gdzie będziesz jeść i ile wydasz. Potem wybierz dzielnicę. W centrum są zabytki i wiele małych miejsc z jedzeniem, a w pobliżu Pláki i Thissio łatwo połączyć obiad ze spacerem. Na południe od centrum leżą plaże, do których dojedziesz komunikacją publiczną, więc jeśli łączysz jedzenie z kąpielą, warto to uwzględnić w planie.

Przy planowaniu pamiętaj o kilku rzeczach:

  • Godziny otwarcia wybranej tawerny warto sprawdzić na jej oficjalnej stronie lub w mediach społecznościowych, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu.
  • zapytaj w menu o nazwy kalamaki i souvlaki, bo mogą się różnić,
  • przy gyrosie sprawdź, czy dostaniesz wariant z wieprzowiną, kurczakiem czy wołowiną.

Dzięki temu nie zamówisz czegoś innego, niż się spodziewasz.

Krótko o tym, o co się pyta

Czy souvlaki i gyros to to samo?
Nie. Souvlaki to mięso grillowane na szpikulcu, a gyros to mięso pieczone na pionowym rożnie i cienko krojone.
Jak zamówić souvlaki w Atenach?
W Atenach kalamaki oznacza właściwe souvlaki, a słowo souvlaki potocznie oznacza też pitę z mięsem. Warto znać obie nazwy.
Z jakiego mięsa jest souvlaki w Grecji?
W Grecji i na Cyprze najczęściej używa się wieprzowiny. Zdarza się też kurczak, a w innych wariantach jagnięcina.
Skąd pochodzi gyros?
Nazwa jest kalką tureckiego döner. Sposób pieczenia rozwinięto w Bursie w XIX wieku, a do Grecji przywieźli go Grecy z Azji Mniejszej po wymianie ludności w latach 1922 do 1923.
Co zwykle jest w zwiniętej picie?
Mięso, pomidor, cebula i smażone ziemniaki. Często dodaje się też tzatziki.
Gdzie w Atenach zjeść najwygodniej?
Najwięcej miejsc jest w centrum, blisko zabytków. Tawerny i estiatoria podają domowe jedzenie w przystępnych cenach.
Obok tego tekstu

Przeczytaj też