Przejdź do treści
Zwiedzamy Ateny
Akropol i zabytki

Agora ateńska i Hefajstejon: co zobaczyć i jak zwiedzać

Redakcja Zwiedzamy Ateny6 min czytania
Agora ateńska i Hefajstejon
Fot. Berthold Werner, CC BY-SA 3.0

Agora ateńska to dawny rynek i centrum życia publicznego w Atenach, położony tuż obok Akropolu. Dowiesz się z tego tekstu, które obiekty są najważniejsze, jak są rozmieszczone i dlaczego warto połączyć je z Agorą Rzymską. Na końcu znajdziesz praktyczną radę, od czego zacząć planowanie wizyty.

Czym jest agora ateńska i czy warto ją zwiedzać?

Agora ateńska to dawny rynek i centrum życia publicznego w Atenach. Leży na północny zachód od Akropolu. Od południa ogranicza ją wzgórze Areopagu, a od zachodu wzgórze Agoraios Kolonos, zwane też Wzgórzem Rynku. Miejsce służyło jako plac handlowy, miejsce zgromadzeń i teren zabudowy mieszkalnej. Budowę datuje się na VI wiek przed Chrystusem.

Teren jest dziś własnością publiczną i dostępny dla zwiedzających. Dla wielu osób to naturalne uzupełnienie wizyty na Akropolu. Na górze stoją świątynie, a na dole zachowały się fundamenty i fragmenty budynków, w których żyli zwykli mieszkańcy miasta. Większość obiektów zachowała się w formie ruin, więc przed wyjazdem warto zapoznać się z ich rozmieszczeniem.

Jeśli interesuje Cię historia starożytnych Aten, warto kupić bilet na starożytną agorę i zobaczyć ślady dawnego życia. (link partnerski)

Co zobaczyć w Stoa Attalosa?

Stoa Attalosa to portyk wzdłuż wschodniej strony agory, zbudowany w II wieku przed Chrystusem. Wzdłuż portyku ciągnęły się sklepy. Budynek odbudowano w latach 50. XX wieku i dziś mieści muzeum agory oraz magazyny i biura zespołu wykopaliskowego.

Widok z góry na podłużny, zrekonstruowany budynek Stoa Attalosa z kolumnadą oraz pobliski kościół.
Stoa Attalosa, widok na zrekonstruowany budynek z kolumnadą w Atenach Fot. Ken Russell Salvador, CC BY 2.0

Muzeum pokazuje wyroby z ceramiki, brązu i szkła, rzeźby, monety i inskrypcje z okresu od VII do V wieku przed Chrystusem. Są tu też przedmioty z czasów bizantyjskich i osmańskich. Wystawa opowiada o życiu prywatnym i publicznym w starożytnych Atenach oraz o demokracji ateńskiej, z którą agora jest mocno związana. Przy północnym końcu portyku znajdował się sąd zwany Square Peristyle. W pobliżu portyku stała mównica, z której przemawiali mówcy.

Jakie budynki stały na agorze w starożytności?

Agora nie była jednym budynkiem, lecz zespołem portyków, świątyń i urzędów. Po stronie północnej stała Stoa Poikile, czyli Malowana Stoa, zbudowana w V wieku przed Chrystusem. Służyła głównie do spotkań i rozmów, w odróżnieniu od wielu innych budynków na agorze. Obok znajdowały się Stoa Basileios, czyli Królewska Stoa, oraz ołtarz Dwunastu Bogów.

Po stronie zachodniej stał pomnik Eponimicznych Herosów, upamiętniający dziesięciu bohaterów plemion Aten. Pełnił też funkcję tablicy ogłoszeń dla nowych praw, wydarzeń publicznych i poboru do wojska. Tuż przy nim znajdowały się Metroon, dawna siedziba władz miasta, oraz Bouleuterion, gdzie obradowała Rada. Dalej stała Tholos, okrągły budynek, w którym odkryto ślady życia urzędników. Na południu leżała Middle Stoa, największa budowla z II wieku przed Chrystusem na tym terenie.

Hefajstejon i marmurowe rzeźby

Świątynia Hefajstosa, czyli Hefajstejon, stoi na terenie agory i jest jednym z najczęściej wskazywanych obiektów w tej części miasta. W jej wnętrzu stały brązowe posągi kultowe Hefajstosa i Ateny, wykonane przez Alkamenesa, współpracownika Fidiasza. Wykopaliska wokół świątyni prowadzono w 1937 roku, a to właśnie tam ustalono datę pobliskiego wału zwanego Valerian Wall.

Warunki biletu łączonego warto sprawdzić na oficjalnej stronie obiektu, ponieważ zakres i zasady mogą się zmieniać. Sama świątynia dobrze się nadaje na przerwę w zwiedzaniu, bo leży blisko wielu innych punktów spaceru.

Agora Rzymska i Wieża Wiatrów

Agora Rzymska leży około 100 metrów na wschód od agory ateńskiej. Zbudował ją Eukles z Maratonu między 27 a 17 rokiem przed Chrystusem, za pieniądze ufundowane przez cesarza Augusta. Był to otwarty plac otoczony kolumnadą. Jej brama z zachodniej strony nosi nazwę Ateny Archegetis, a na jej kolumnie zachował się napis z czasów Hadriana.

Ośmiokątna kamienna Wieża Wiatrów z płaskorzeźbami na szczycie, w tle wzgórze Akropolu pod błękitnym niebem
Wieża Wiatrów w Atenach, w tle widoczne wzgórze Akropolu Fot. Georg Zumstrull, CC BY-SA 2.0 de
Starożytne ruiny Agory Rzymskiej z białymi kolumnami i kamienną Wieżą Wiatrów w tle.
Agora Rzymska w Atenach, w tle widoczna Wieża Wiatrów Fot. Andreas Trepte, CC BY-SA 2.5

Najbardziej znanym zabytkiem tej części jest Wieża Wiatrów. To ośmiokątna wieża z pentelickiego marmuru, wysoka na 12 metrów i o średnicy około 8 metrów. Na szczycie są reliefy ośmiu bogów wiatrów, a na zewnętrznych ścianach zegary słoneczne. Wewnątrz działał zegar wodny, zasilany wodą doprowadzaną z Akropolu. Wieża powstała najpóźniej około 50 roku przed Chrystusem. Warto też zobaczyć pobliski łuk Hadriana, jeśli spacer prowadzi w tamtą stronę.

Kto pracował i handlował na agorze?

Agora była miejscem pracy zarówno mężczyzn, jak i kobiet. W V i IV wieku przed Chrystusem kobiety prowadziły karczmy i sprzedawały towary: owoce, ubrania, ceramikę, wonności, kadzidła, fioletowe barwniki, wieńce i wstążki. Kobiety z różnych warstw składały też ofiary w małych kapliczkach na terenie agory, a niektóre ufundowały trwałe pomniki pobożności.

Ważną grupą byli kamieniarze. Już na początku V wieku przed Chrystusem w okolicy działały warsztaty pracujące z marmurem. Wyrabiano tu rzeźby, odważniki, zegary słoneczne, elementy mebli i przybory kuchenne. Wśród znanych twórców, których dzieła były związane z agorą, wymienia się Fidiasza, Praksytelesa, Bryaksisa i Eufranora. Eufranor wykonał kolosalny posąg Apollina dla świątyni Apollina Patroosa po zachodniej stronie agory.

Jak wyglądały wykopaliska na agorze?

Pierwsze prace w tej okolicy prowadziło w 1851 roku Towarzystwo Archeologiczne Aten, ale nie dotarło wtedy do właściwych ruin. Od 1882 do 1888 roku pracował tu Wilhelm Dörpfeld z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego. Wykopaliska objęły dolne zbocza Areopagu i zachodnią część wzgórza Akropolu.

Systematyczne badania rozpoczęła w 1931 roku Amerykańska Szkoła Studiów Klasycznych w Atenach, pod kierunkiem T. Leslie Sheara. Finansowanie pochodziło między innymi od Johna D. Rockefellera Jr. W 1939 roku usunięto ponad 56 tysięcy ton ziemi, najwięcej w jednym sezonie. Po wojnie zrekonstruowano Stoa Attalosa. W 1974 roku znaleziono ołowianą tabliczkę z listem niewolnika Lesisa, jeden z nielicznych przykładów piśmienności niewolników.

Które miejsca na agorze są najważniejsze?

Poniżej zestawiono najważniejsze obiekty z podziałem na strony agory. Pozwala to ułożyć trasę tak, by nie wracać po tej samej drodze.

Miejsce Strona agory Co tam jest
Stoa Attalosa wschodnia sklepy, muzeum agory
Świątynia Apollina Patroosa zachodnia kolosalny posąg Apollina Eufranora
Pomnik Eponimicznych Herosów zachodnia tablica ogłoszeń dla nowych praw i wydarzeń
Hefajstejon na terenie agory brązowe posągi Hefajstosa i Ateny
Agora Rzymska około 100 metrów na wschód Wieża Wiatrów, brama Ateny Archegetis

Jak połączyć agorę z innymi zabytkami Aten?

Agora leży w centralnych Atenach, czyli w dzielnicy, w której znajduje się większość starożytnych stanowisk i muzeów. Wiele z nich połączono w jeden spójny ciąg dzięki programowi zwanemu Zjednoczeniem Stanowisk Archeologicznych. Łączy on zabytki klasyczne siecią przyjemnych ulic dla pieszych.

Aktualne linie komunikacji miejskiej najlepiej sprawdzić na stronie operatora, ponieważ linie i rozkłady mogą się zmieniać. Część odcinków można przejść pieszo, więc przed wyjazdem warto zaplanować trasę na mapie i zostawić zapas czasu na przerwy.

Co jeszcze warto zobaczyć w pobliżu agory?

Jeśli interesuje cię starożytna część miasta poza agorą, warto zaplanować wizytę na Kerameikosie. To starożytny cmentarz, który pozwala zobaczyć inną stronę życia dawnych Aten. Dobrze łączy się z wizytą na agorze, bo obie atrakcje należą do tej samej epoki, choć pełnią różne funkcje.

Na trasie warto też uwzględnić Agorę Rzymską i Wieżę Wiatrów. Wymagają one osobnego przejścia, więc przy planowaniu lepiej potraktować je jak drugi etap dnia.

Od czego zacząć planowanie wizyty?

Zacznij od listy miejsc, które chcesz zobaczyć, i podziel je na dwie grupy: obiekty na terenie agory oraz obiekty poza nią, jak Agora Rzymska. Sprawdź warunki biletu łączonego, zanim wybierzesz kolejność zwiedzania. Jeśli zależy ci na Akropolu, zaplanuj go w tym samym dniu lub w sąsiednim, żeby lepiej poczuć związek obu miejsc.

Przy planowaniu przydadzą się także informacje o muzeum w Stoa Attalosa. Wystawa jest najlepszym uzupełnieniem spaceru, bo pokazuje przedmioty z tych samych warstw, na których stoją ruiny.

Krótko o tym, o co się pyta

Czy agora ateńska leży obok Akropolu?
Tak, leży na północny zachód od Akropolu. Od południa ogranicza ją wzgórze Areopagu.
Co jest w muzeum agory ateńskiej?
Muzeum mieści się w Stoa Attalosa. Pokazuje ceramikę, brąz, szkło, rzeźby, monety i inskrypcje z VII do V wieku przed Chrystusem, a także przedmioty z czasów bizantyjskich i osmańskich.
Czym jest Wieża Wiatrów?
To ośmiokątna wieża z marmuru na Agorze Rzymskiej, wysoka na 12 metrów. Ma reliefy ośmiu bogów wiatrów, zegary słoneczne i wewnątrz zegar wodny.
Kto zbudował Agorę Rzymską?
Zbudował ją Eukles z Maratonu między 27 a 17 rokiem przed Chrystusem, za pieniądze ufundowane przez Augusta.
Kiedy rozpoczęto systematyczne wykopaliska na agorze?
Prace prowadzone przez Amerykańską Szkołę Studiów Klasycznych w Atenach rozpoczęły się w 1931 roku.
Obok tego tekstu

Przeczytaj też